Ustawa o Narodowym Instytucie Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego

 

                Ustawa o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 28 października 2017 roku weszła w życie. Począwszy od pierwszej wersji przedstawionej do konsultacji, uzgodnień i opiniowania w końcu roku 2016, modyfikowany sukcesywnie projekt przechodził kolejne fazy procesu legislacyjnego. Ustawa została uchwalona przez Sejm RP w dniu 15 września 2017 roku, oraz przez Senat RP w dniu 28 września 2017 roku, a Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę w dniu 12 października 2017 roku.

            Do najważniejszych postanowień ustawy należą powołanie Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego oraz utworzenie Komitetu ds. Pożytku Publicznego wraz z jego Przewodniczącym. Ustanowienie specjalnej rządowej agencji i utworzenie Komitetu ds. Pożytku Publicznego to przede wszystkim podniesienie rangi współpracy administracji rządowej z organizacjami pozarządowymi, uruchomienie dodatkowych środków, mechanizmów i programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego oraz poszerzenie obszarów współpracy i wsparcia poza zakres kompetencji ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego, odpowiadającego dotychczas za politykę Rządu w zakresie spraw społeczeństwa obywatelskiego. W zasięgu zainteresowania organu odpowiadającego za rozwój sektora pozarządowego i społeczeństwa obywatelskiego powinna znajdować się wielowymiarowa całość strategicznych wyzwań, obejmujących także takie obszary jak: działalność rzecznicza i strażnicza, edukacja obywatelska i historyczna, wolontariat, media obywatelskie, uniwersytety ludowe, obywatelskie think-tanki, rozwój instytucjonalny sektora czy wiele innych obszarów związanych z działaniami innych resortów. Z tych samych racji zmienia się też usytuowanie Rady Działalności Pożytku Publicznego, która na mocy ustawy staje się organem opiniodawczo-doradczym Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego.

Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego

            Narodowy Instytut Wolności jest instytucją właściwą w sprawach wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a także działalności pożytku publicznego i wolontariatu, w zakresie określonym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Nazwa Instytutu podkreśla zapisaną w preambule ustawy ideę, że tworzona agencja wykonawcza ma wspierać rozwój społeczeństwa obywatelskiego w Polsce przez wzmacnianie zorganizowanej i dobrowolnej aktywności obywateli na rzecz różnorakich ważnych społecznie celów, co ma nawiązywać do wielowiekowego dziedzictwa polskiej wspólnoty wolnych obywateli i jednocześnie wypełniać ideały wolności. Jego zadaniem jest zarządzanie programami wsparcia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego oraz gromadzenie i analizowanie danych ze wszystkich obszarów współpracy administracji państwowej z sektorem obywatelskim. Narodowy Instytut Wolności będzie zarządzać programami wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego przyjętymi w drodze uchwały przez Radę Ministrów, po przeprowadzeniu konsultacji z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1817, z późn. zm.). Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności przejmuje część zadań wykonywanych dotychczas przez ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego wobec organizacji pożytku publicznego.

Realizacja zadań rządowego wsparcia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w nowej strukturze instytucjonalnej to efekt współpracy Komitetu ds. Pożytku Publicznego oraz Narodowego Instytutu Wolności, a także Rady Działalności Pożytku Publicznego, które współuczestniczą między innymi w procesie przygotowywania, opiniowania i wdrażania programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Schemat współdziałania wspomnianych instytucji dostepny jest poniżej jako plik do pobrania.

Komitet ds. Pożytku Publicznego

Komitet do spraw Pożytku Publicznego jest organem administracji rządowej właściwym w sprawach pożytku publicznego i wolontariatu, w tym programowania, koordynowania i organizowania współpracy organów administracji publicznej i podmiotów działających w sferze pożytku publicznego. W skład Komitetu wchodzą: Przewodniczący Komitetu, wiceprzewodniczący - sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów powoływany i odwoływany przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek Przewodniczącego Komitetu oraz członkowie w postaci  ministrów uczestniczących w pracach Komitetu osobiście lub reprezentowanych przez sekretarza stanu, a także Dyrektor Narodowego Instytutu. Do zadań Komitetu należy:

  • koordynowanie i monitorowanie współpracy organów administracji rządowej z sektorem organizacji pozarządowych oraz innych zorganizowanych form społeczeństwa obywatelskiego;
  • przygotowywanie i konsultowanie z sektorem organizacji społeczeństwa obywatelskiego programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego oraz monitorowanie ich wdrażania;
  • opracowywanie i opiniowanie projektów aktów prawnych w zakresie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego; 
  • współpraca w sprawach związanych z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego z innymi państwami, organizacjami oraz instytucjami międzynarodowymi i zagranicznymi;
  • współpraca w przygotowywaniu sprawozdań i raportów z realizacji wiążących Polskę umów międzynarodowych dotyczących rozwoju społeczeństwa obywatelskiego;
  • przedstawianie opinii w sprawie możliwości przystąpienia przez Polskę do umów międzynarodowych dotyczących rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Przewodniczący Komitetu ds. Pożytku Publicznego

Zadaniem Przewodniczącego Komitetu jest nadzór nad działalnością pożytku publicznego, wydawanie aktów wykonawczych do ustaw: o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz o Narodowym Instytucie Wolności, nadzorowanie działalności Instytutu, w tym: powoływanie jego dyrektora i członków Rady, zatwierdzanie projektów rocznego planu finansowego i planu działalności, zatwierdzanie rocznych sprawozdań.

Przewodniczący Komitetu kontroluje:

  • działalność odpłatną pożytku prowadzoną przez organizację i działalność gospodarczą, a także rachunkowe wyodrębnienie tych działalności;
  • spełnianie przez OPP kryteriów określających warunki uzyskiwania i zachowywania statusu organizacji pożytku publicznego;
  • tryb pozyskiwania przez organizacje środków z mechanizmu 1%;

W kompetencjach Przewodniczącego jest także zwoływanie posiedzeń Rady Działalności Pożytku Publicznego, powoływanie i odwoływanie jej członków oraz określanie w rozporządzeniu organizacji i trybu działania RDPP.

Przeniesienie Funduszu Inicjatyw Obywatelskich

                Ustawa dokonuje przeniesienia zarządzania środkami publicznymi programu FIO z Departamentu Ekonomii Społecznej i Pożytku Publicznego w MRPiPS do Narodowego Instytutu Wolności by uczynić FIO narzędziem skuteczniej wspierającym realizację zadań pożytku publicznego przez organizacje obywatelskie. Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014–2020 stanowiący załącznik do uchwały nr 209/2013 Rady Ministrów z dnia 27 listopada 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014–2020 staje się programem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w rozumieniu art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.

Fundusz Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego

Przewodniczący Komitetu ds. Pożytku Publicznego staje się dysponentem Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, utworzonego z dniem 1 kwietnia 2017 r. na mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw. Przychodem Funduszu jest 4% wpływów z dopłat do gier. Instytucją zarządzającą Funduszu stanie się Narodowy Instytut Wolności. Przewodniczący Komitetu określa w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki uzyskiwania dofinansowania realizacji zadań, tryb składania wniosków oraz przekazywania środków. Przewodniczący Komitetu wraz z Narodowym Instytutem Wolności prowadzi prace nad założeniami projektów rządowych programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, które w formie projektu zostaną poddane pod konsultacje społeczne i przedstawione do zatwierdzenia w drodze uchwały Radzie Ministrów.  Zgodnie z ustawą o grach hazardowych środki Funduszu będą przeznaczane na:

  • działania nastawione na przygotowanie i wdrożenie systemowych rozwiązań służących wzmocnieniu i podniesieniu jakości działania całego sektora pozarządowego lub jego znaczących części (branż, środowisk);
  • wspieranie rozwoju porozumień organizacji, platform współpracy, reprezentacji środowisk organizacji sektora pozarządowego;
  • wspieranie działań statutowych organizacji sektora pozarządowego;
  • rozwój instytucjonalny organizacji, w tym: budowanie stabilnych podstaw ich dalszego funkcjonowania, tworzenie perspektywicznych planów działania i finansowania, podnoszenie standardów pracy i zarządzania organizacją.

Przy pomocy środków gromadzonych w ramach Funduszu realizowane będą programy wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, za których wdrażanie odpowiedzialny będzie Narodowy Instytut Wolności. Wśród tych programów planowane są:

  • Program wsparcia rozwoju instytucjonalnego
  • Program wsparcia doraźnego
  • Program wsparcia budowy kapitałów żelaznych
  • Korpus Solidarności – program rozwoju wolontariatu długoterminowego
  • Program wspierania uniwersytetów ludowych

Programy wsparcia rozwoju instytucjonalnego adresowane będą w pierwszej kolejności do organizacji obywatelskich, które z trudem mogły zabiegać o środki publiczne, w tym: lokalnych organizacji i grup strażniczych, mediów obywatelskich, organizacji rzeczniczych, think-tanków obywatelskich, porozumień, federacji i konfederacji organizacji pozarządowych. Wsparciem objęte zostaną także organizacje realizujące zadania wychowawcze młodego pokolenia, w tym organizacje harcerskie.

Podsumowanie

Na skutek zmiany kompetencyjnej dokonanej Ustawą o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego dotychczasowe kompetencje ministra ds. zabezpieczenia społecznego w zakresie pożytku publicznego przejmują:

  • Komitet ds. Pożytku Publicznego – tworzony ustawą organ administracji rządowej właściwy w sprawach pożytku publicznego i wolontariatu, w tym programowania, koordynowania i organizowania współpracy organów administracji publicznej i podmiotów działających w sferze pożytku publicznego
  • Przewodniczący Komitetu – organ regulacyjny i nadzorczy nad działalnością pożytku publicznego
  • Narodowy Instytut Wolności – agencja wykonawcza właściwa w sprawach wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Efektem wdrożenia ustawy powinno się stać przede wszystkim podniesienie rangi współpracy administracji rządowej z organizacjami pozarządowymi, uruchomienie dodatkowych środków, mechanizmów i programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

 

 

Tekst ustawy uchwalonej w dniu 15 września 2017 r. i przekazanej do Senatu w dniu 18 września 2017 r.

Projekt ustawy o Narodowym Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego - z dnia 30 maja 2017 r.

Projekt ustawy o Narodowym Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego - z dnia 13 grudnia 2016 r.